Dr. Okan Dağlı’dan GESY hakkında bilinmeyenler

Hatice KERLO

Dr. Okan Dağlı’dan Kıbrıs Cumhuriyeti yeni sağlık sistemi GESY (Genel Sağlık Sistemi) hakkında önemli bilgiler. Kimler, nasıl ve nereden başvurabilir? Kimler hak sahibi? Dağlı sisteme nasıl kaydoldu ve Kıbrıslı Türk hastalara nasıl yardımcı oluyor? Tüm bu soruları siz VOIC OF THE ISLAND okuyucuları için Dr. Dağlı ’ya sorduk.

“Raporların kabul edilebilmesi için illaki Kıbrıs Cumhuriyeti’ne kayıtlı bir doktor olması gerekiyordu.” Dağlı: “2004 yılından sonra Kıbrıs Cumhuriyeti’nin Avrupa Birliğine girmesi ile ve bizim pasaport ve kimlik almamızda kolaylaştıktan sonra güney ile ilişkilerimiz değişik bir boyut aldı. Bunlardan bir tanesi de sağlık alanında aldığı boyuttu. Özellikle o dönemden sonra güneyde çalışan Kıbrıslı Türkler bir sıkıntı yaşıyordu. Eğer kuzeydeki bir doktorda ameliyat olmuşsa veya muayene olmuşsa o doktorun vermiş olduğu raporlar güneydeki çalışmış oldukları iş yerlerinde ve güneydeki sosyal sigorta kurumu tarafından kabul görmüyordu. Raporların kabul edilebilmesi için illaki Kıbrıs Cumhuriyeti’ne kayıtlı bir doktor olması gerekiyordu. Bu noktada 2010 yıllından itibaren güneyde çalışan işçilerimiz olsun sendikalılar olsun bana gelip bir Türk doktoruna ihtiyaçları olduğunu söylediler ve benim de Kıbrıs Cumhuriyeti vatandaşlığım olduğundan ötürü Kıbrıs Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığına 2013 yılında diplomalarımı onaylatarak kaydımı yaptırdım. Böylece benim onlara verdiğim raporlar hem güneydeki iş yerlerinde hem de sosyal sigortalarda geçerli oldu. Dolayısıyla kuzeyde herhangi bir doktor tedavisi alan, kalp ameliyatı olsun, ortopedik sağlık sorunları olsun her durumda benim onlara verdiğim rapor Kıbrıs Cumhuriyeti’nde çalıştıkları iş yerleri ve sosyal sigortalarda geçerli oldu. Ben sisteme dahiliyeci olarak kaydımı yaptırdım ama sonuçta kuzeyde herhangi bir doktor arkadaşımızın koyduğu teşhisle, gördüğü tedavi ve öngördüğü istirahat raporunu ben yazıp üzerine mühür, kaşe ve imzamı attığımda ve güneye gönderdiğimde oradaki sosyal sigortalar bunun doğrultusunda istirahatlerini onayladı. Bu şekilde kuzeyde yaşayıp güneyde ve çoğunluk olarak üstler bölgesinde çalışan arkadaşlarımıza yardımcı olarak bu durumu 2019 yılında kadar taşıdık. Fakat şu an kayıt yaptırmak isteyen, diplomalarını onaylatmak isteyen ve yeni sağlık sistemine girmek isteyen doktorlar için iyi derecede yunanca dilini bilmeleri şartı getirildi ben 2013 yılında kaydımı yaptırırken böyle bir şart yoktu.” GESY sağlık sisteminde kayıtlı Kıbrıslı Türk DR. Okan Dağlı Dağlı: “Şu an güneyde yeni geçmiş olan sağlık sistemi GESY’e de kaydımı yaptırdım. Şu an durum daha farklı bir boyut aldı. Kısaca özetlemek gerekirse, artık sadece yapılan ameliyatları, verilen doktor raporlarını onaylayan bir doktor değil de yeni kurulan sağlık sisteminde hasta bakan, ilaç yazan, hastayı sevk eden, tahlile gönderen, ilgili branşlara gönderen, bir doktor pozisyonunda da şu an sisteme kaydımı yaptırdım. Yeni sağlık sistemi kısaca bu şekilde. Öte yandan ise güneyde ikamet eden ve sigortalı olarak çalışan Kıbrıslı Türk veya Rum veya başka ülkelerden olan kişileri bu sisteme kaydetmeye başladılar. 1 Mart 2019 tarihinden itibaren bu sağlık sistem hastanede yatarak tedavi görme haricinde geri kalan sağlık sistemleri bu yeni sisteme dahil edildi 1 Mart 2020 tarihinde ise hastanelerde artık aynı sağlık sistemine geçecek.  Burada önemli bir noktaya değinilmesi gerekiyor; 1 Mart 2020 tarihinden itibaren sisteme girmeyen sigortalılar artık hastanelerinde bu sağlık sistemine geçmesiyle, eskiden olduğu gibi sigortalı olan kişiler hastaneye yatarak tedavi göremeyecek ve bu durumda eğer hastanede yatarak tedavi olacaksa bunun ücretini karşılayacaktır. “ Her personel doktora 2500 hasta kayıt yaptırabilir  Her personel doktora 2500 hasta kayıt yaptırabilir. GESY sağlık sistemine kayıtlı olan hastalar önce personel doktorlarına giderek doktorlarının gerekli gördüğü durumlarda başka branş veya uzman kişilere personel doktorun yazacağı sevk raporu ile yönlendirilirler. Örneğin kalp hastası bir kişi kalp doktoruna gitmek istiyorsa önce personel doktoruna başvurur ve personel doktorunun müdahale edemeyeceği bir durum söz konu ise hemen hastayı kalp doktoruna yönlendirir. Kuzeyde ikamet eden ve halen aktif olarak güneyde sosyal sigortalı olarak çalışan kişiler yeni sağlık sistemi GESY’ye kayıt yaptırabilirler Dağlı: “Kuzeyde ikamet eden Kıbrıslı Türkler, güneyde halen aktif bir şekilde güneyde çalışıyorlarsa, aktif olarak prim yatırıyorlarsa ve güneyde bir iş yeri adresleri de bulunuyorsa GESY sağlık sistemine kayıtlarını yaptırabilirler. Fakat maalesef öte yandan da emekliliklerin yaşadığı bir sorun var. Halen prim yatırmalarına rağmen ve maaş almalarına rağmen güneyde bir iş yeri adreslerinin olamamasından ötürü ve kuzeyde ikamet etmelerinden ötürü bu sağlık sisteminden faydalanamıyorlar. Bu bağlamda sendikalar durum için çalışmalar yapıyorlar. Şu an kuzeyde Dip Karpaz’da ikamet eden Kıbrıslı Rumlara bu sistemden yararlanabilmeleri için bir yol sağlandı. Şu an Kıbrıslı Türk emeklileri için de sisteme kayıtları yapılabilmesi için çalışmalar devam ediyor. “ Hak sahibi olan kişilerin doktora kaydı Dağlı: “Ben öncelikle bu sisteme doktor olarak kayıt yaptırabilmem için güneyde bir iş yeri adresim olması gerekiyordu. Pile’de şu an mevcut olan bir iş yerim bulunmaktadır. Pile’de Kıbrıs Türk Muhtarlığına bağlı olan bir odayı bana kullanmam için yardımcı oldular ve ben haftanın belirli günlerinde oraya gidip randevulu olarak hastalarımı muayene ediyorum. Sistem başlıca hep randevulu olarak çalışıyor ve beni seçen hastalar sistemde bana ait tüm iletişim ve adres bilgilerimi de bulabilir. Kuzeyde ikamet eden ve güneyde çalışan Kıbrıslı Türkler bir defaya mahsus olarak posta aracılığıyla kayıt başvurularını yapabilirler. Sisteme kayıt yapıldıktan sonra artık işlemleri online, internet üzerinden sistemin kendi sayfasından tüm işlemler yapılabiliyor. Gerekli olan GESY başvuru formu, Kıbrıs Cumhuriyeti kimliği ve güneyde bulunan iş yeri adresidir, forum ile bunları gerek posta ile gerekse güneyde Lefkoşa’da kurulan aktif çalışan bir yardım destek merkezine giderek işlemleri oradan da yaptırabiliyor. Bu bağlamda ben hastalara yardımcı olabiliyorum gerek GESY’yi telefon aracılığıyla arıyoruz gerekse posta yolu ile iletişime geçerek bu başvuru sürecini tamamlıyoruz. Tabii benim Magosa’da ikamet eden ve güneyde çalışan hastalarımda vardır onların Pile’ye gelmelerine gerek yoktur onlara ben Magosa’da bakabiliyorum. Personel doktorlar sistemden ödendikleri için hasta ile aralarında herhangi bir parasal ilişki yoktur. Örneğin hastanın tahlil yapması gerekir veya ilaçlarını alması gerekir personel doktoruna bunlar için başvurur. Personel doktor sisteme girerek hastayı yine GESY sistemine kayıtlı olan bir laboratuvara yönlendirir ve hasta tahlillerini yaptırır, tahliller için yine hasta tarafından bir veya iki Euro laboratuvara cüzi bir miktar ödeme yapar. Veya ilaçlarını alması gerekir. Yine personel doktora başvurur ve doktor yine GESY’ye kayıtlı olan herhangi bir eczaneden alınabilmesi için ilaç listesini online olarak gönderir ve tahlillerde olduğu gibi eczaneye de cüzi miktarlar alınarak ilaçlar alınır. Kısacası her işlem internet üzerinden online olarak gerçekleştiriliyor. “ (Voice of the Island)